Stres i Depresja

objawy i profilaktyka

Rodzaje depresji

Ludzki mózg jest bardzo skomplikowany. Cały czas dniem i nocą stale elektryczne impulsy przechodzą tam i z powrotem jako nastroje, myśli, wrażenia, uczucia i są nieprzerwanie śledzone, formułowane i wyrażane. Istnieje około 8 tysięcy wzajemnych połączeń przenoszących małe, elektryczne impulsy między dziesięcioma bilionami komórek nerwowych, czyli neuronów. Między rozgałęzieniami i wypustkami następnej komórki istnieją.

1. DEPRESJA ENDOGENNA

Odnosi się do tego co przebiega w postaci procesów chemicznych zachodzących w mózgu. W sferze nastroju delikatna równowaga osiągana jest przez bardzo złożone procesy chemiczne, które niezwykle rzadko ulegają zachwianiu.

Jeśli to nastąpi, co w konsekwencji zaburzy poczucie umysłowej i emocjonalnej harmonii, to wówczas mamy do czynienia z depresją określaną jako „endogenną” – od greckiego słowa znaczącego „pochodzący z wewnątrz”. Przyczyna leży zatem bardziej wewnątrz, niż na zewnątrz. Już z daleka można poznać człowieka smutnego po przygarbionej sylwetce, po zwolnionych ociężałych krokach i ruchach; rysy twarzy opadają ku dołowi. Zwolnienie ruchowe w depresji może osiągnąć taki poziom, że chory tkwi bez ruchu w jednej pozycji. Na ogół w ciężkich depresjach oczy są suche, chory nie może płakać. Charakterystyczne są zmiany biologiczne, do których zalicza się: obniżenie podstawowej przemiany materii, zanikanie łaknienia, chory może w ogóle przestać jeść, zmniejsza się wydzielanie śliny (typowa suchość w ustach), zwolnienie ruchów robaczkowych jelit. Skóra takiego człowiela staje się sucha i wiotka. Bardzo charakterystyczne są również zaburzenia mikroskopijne luki zwane synapsami. W niej to zachodzą reakcje chemiczne wywołujące nową podnietę. Owe substancje przekazują elektryczny impuls od jednego neuronu do następnego.

2. DEPRESJE PRZEŁOMÓW BIOLOGICZNYCH CZŁOWIEKA

Najistotniejsze znaczenie mają takie etapy w życiu człowieka jak: wiek pokwitania i przekwitania, okres ciąży, porodu i połogu, okres starości. Bardzo często ujawniają się depresje inwolucyjne. Inwolucja jest okresem, w którym życie ludzkie chyli się ku zachodowi. Dominuje w nim refleksja nad samym sobą, dokonuje się bilansu życia. Częściej w tym okresie człowiek pogrąża się w smutku z powodu nie spełnionych marzeń, czasem zmarnowanych szans życiowych. Niekiedy nie akceptuje się swojego wieku, chce za wszelką cenę zachować młodość, pojawiają się konflikty z otoczeniem, z samym sobą, a także pełne bólu rozczarowania. Wystąpienie psychozy związanej z wiekiem inwolucji ma swoje źródło w wielu czynnikach między innymi – genetycznych, urazów związanych z chorobą a także urazów psychicznych, a nade wszystko z całą historią życia.

3. DEPRESJA JESIENNA

Depresja jesienna bywa często definiowana jako sezonowe zakłócenie równowagi, co w języku angielskim brzmi: seasonal affective disorder, w skrócie SAD.

Części z nas problem zapewne wyda się błahy. Tymczasem ten, kto doświadczył sezonowej melancholii, wie, jak przykre to doznanie. I wbrew opinii, to nie taki „amerykański” problem; raczej korzeniami sięgający państw Północy, gdzie zimą deficyt światła słonecznego jest spory. Depresja jesienna spowodowana jest głównie rozregulowaniem naszego zegara biologicznego. Następuje ono wskutek zmniejszenia ilości światła (zwłaszcza w godzinach porannych) i krótszego dnia w sezonie jesienno – zimowym, co pociąga za sobą zakłócenia cyklu snu i rytmu przemiany materii, zwłaszcza syntezy substancji przekaźnikowych i neurohormonów. W mózgu na przykład zmniejsza się stężenie serotoniny odpowiedzialnej za nasz dobry nastrój. Skutkiem tego można zaobserwować następujące objawy:

  • uczucie zmęczenia, ociężałości, apatii, ogólne obniżenie dynamiki życiowej;
  • zobojętnienie lub ograniczone, płytkie przeżywanie emocjonalne, jak i trudności ze współodczuwaniem stanów emocjonalnych innych osób;
  • problemy z podejmowaniem decyzji czy wręcz niemoc decyzyjna;
  • niewytłumaczalny smutek, lęk, strach przed przyszłością;
  • trudności z koncentracją;
  • brak motywacji i siły do działania;
  • senność, pojawiająca się nawet przy regularnym 10 – 12godzinnym nocnym wypoczynku;
  • zatracenie swoich zainteresowań, hobby;
  • drażliwość i łatwe wpadanie w gniew;
  • znaczne osłabienie libido;
  • dolegliwości somatyczne, zwłaszcza bólowe, obarczone dużym niepokojem;
  • nadmierny apetyt, zwłaszcza na słodycze, i związany z tym przyrost wagi.

Depresję jesienną większość naukowców tłumaczy obniżeniem poziomu niektórych neuroprzekaźników (zwłaszcza serotoniny), które spowodowane jest skróceniem w ciągu doby wpływu światła dziennego na organizm. Brak owego światła, zakłócając nam rytm snu i czuwania, prowadzi do zwolnienia produkcji serotoniny, odpowiedzialnej za nasz nastrój i w efekcie zmniejszenia jej stężenia w mózgu. Przeciwdepresyjnie zadziała m.in. wydłużenie cyklu czuwania połączone z czasową ekspozycją cierpiących na intensywne sztuczne światło.

 

JAKIE WYSTĘPUJĄ POSTACIE DEPRESJI MŁODZIEŃCZEJ?

A) POSTAĆ APATYCZNO-ABULICZNA charakteryzuje się tym, że młody człowiek nie ma siły zmobilizować się do jakiegokolwiek wysiłku do pracy, do nauki, do zabawy. Zaniedbuje się w nauce, bezczynnie siedzi godzinami w domu lub w innych miejscach, nic go nie interesuje, zaniedbuje się w zewnętrznym wyglądzie, życie zamienia się w pustkę, nie mając żadnego sensu. Nudę życia niekiedy przerywają zbiorowe imprezy, picie, ekscesy seksualne lub wyczyny chuligańskie. Ten rodzaj zespołu może trwać kilka miesięcy, a nawet lat. Przyczyny tkwią najczęściej w warunkach środowiskowych (zbyt wcześnie rozpoczęte życie seksualne, niemożność przecięcia „pępowiny” rodzinnej, tłumiony bunt i agresja w stosunku do rodziców). Wyjście z tej depresji zależy w dużej mierze od zaangażowania się najbliższego środowiska poprzez okazywanie uczucia miłości, załatwienia interesującej pracy, która może przywrócić utraconą chęć do życia.

B) POSTAĆ BUNTOWNICZA charakteryzuje się zaostrzoną agresją skierowaną przeciwko sobie oraz innym. Postać ta przebiega bardzo burzliwie. Częste są konflikty ze starszymi, a szczególnie z rodzicami lub nauczycielami. Skrajnymi objawami tej depresji mogą być wyczyny chuligańskie, ucieczki z domu, wejście na przestępczą drogę, próby samobójstwa czy samookaleczenia, alkoholizm, używanie narkotyków, staczanie się na margines życia społecznego. Pod powierzchnią młodzieńczego buntu kryje się zwykle smutek, poczucie braku sensu istnienia, brak wiary we własne siły, kompleksy niższej wartości. Pomoc takim osobom jest bardzo trudna ze względu na konieczność przebicia się przez powierzchowną warstwę buntu, która bardzo często bulwersuje otoczenie i społeczeństwo, by dojść do warstw głębszych, kryjących poczucie beznadziejności. A zatem istotnym czynnikiem leczniczym jest wzmocnienie wiary w samego siebie.

C) POSTAĆ REZYGNACYJNA u podstawy jej leży brak wiary w siebie. Występuje duża rozbieżność między marzeniami a rzeczywistością, powodując wystąpienie depresji pozbawionej zewnętrznej formy buntu. Młody człowiek nie interesuje się niczym, nie wierzy w miłość, w przyjaźń. Niekiedy przyczyną takiej postawy jest zbyt wczesne rozpoczęcie życia seksualnego. Po jakimś czasie powstaje wstręt do samego siebie, co powoduje nastawienie rezygnacyjne. Leczenie idzie w kierunku wzmocnienia obrazu samego siebie.

D) POSTAĆ LABILNA inaczej chwiejna, charakteryzuje się wahaniami nastroju o bardzo dużej amplitudzie. Pod maską dużej żywotności wyczuwa się poczucie bezsensu życia, bezwartościowości, natomiast w fazach obniżonego nastroju człowiek taki bardzo boleśnie odczuwa bezsens swojego istnienia wszechogarniającą pustkę uczuciową, poczucie mniejszej wartości ze wzrostem auto-agresji. W tej fazie często może dojść do samobójstwa.

4. DEPRESJE POPORODOWE

źródło ich występowania tkwi w następujących czynnikach:

natury somatycznej związanej z przebiegiem ciąży i porodu, obecnością zaburzeń hormonalnych, a także dojrzałością fizyczną do ciąży i porodu;

natury osobowościowej, w której chodzi o dojrzałość uczuciową do macierzyństwa;

czynniki o charakterze konfliktowym dotyczących takich kwestii jak: niedobrane małżeństwo, niepożądana ciąża, duża zależność od matki, trudności zawodowe czy finansowe itp.

Najczęstsze postacie depresji w połogu to:

A) POSTAĆ NEUROSTENICZNAś główne jej objawy to: zmęczenie, rozdrażnienie, zmniejszenie sprawności intelektualnej, nadmierne chudnięcie lub tycie.

B) POSTAĆ APATYCZNO-ABULICZNA objawiająca się: apatią, brakiem energii, niemożnością podejmowania decyzji. Dla kobiety wszystko wydaje się trudne, nie radzi sobie z podstawowymi obowiązkami domowymi, o-kazuje zobojętnienie w stosunku do osób najbliższych: do męża, do dziecka. Występuje uczucie pustki życiowej wypełnionej bezczynnością.

C) POSTAĆ ANANKASTYCZNA ś którą cechuje to, że na plan pierwszy wysuwa się przerażenie związane z odpowiedzialnością za dziecko. Kobieta nie wierzy, że potrafi wychować dziecko, każda czynność w tym zakresie staje się dla niej poważnym problemem. Do tego wszystkiego dołączają się natrętne myśli związane z dzieckiem, że może się coś złego wydarzyć za jej pośrednictwem.

5. DEPRESJE OBJAWOWE

Należy tu zaliczyć zespoły depresyjne najczęściej występujące po: chorobach zakaśnych, niewydolności krążenia, w zaburzeniach hormonalnych, w różnego rodzaju zatruciach, przy długotrwałym używaniu środków narkotycznych i po ich odstawieniu, a u alkoholików, zwłaszcza w okresie abstynencji, w trakcie używania przez dłuższy czas niektórych leków.

6. DEPRESJA REAKTYWNA

Jak samo słowo sugeruje jest to pewien rodzaj reakcji na zdarzenie, które tak działa traumatyzująco na psychikę, że wywołuje depresje. Najczęściej są to reakcje wywołane stratą mogącą przyjąć różne formy. Takim jednoznacznym przykładem może być poczucie opuszczenia. Często wiąże się ją z utratą ukochanej osoby, co jest szczególnie dotkliwe lub innego rodzaju straty jak: zaginięcie ulubionego zwierzaka, wyjazdu przyjaciela lub krewnego do odległej części kraju albo za granicę. Podobnie można stracić poczucie własnej wartości przy przejściu na emeryturę czy w związku z utratą pracy. Czasami może być to przeprowadzona separacja lub rozwód. Poczucie straty może dotyczyć czegoś materialnego. Są to najczęściej straty finansowe lub utrata domu, mieszkania. Wszystkie te doświadczenia stanowią podłoże przykrych depresji reaktywnych. Kolejne straty są wyzwalaczem, który uruchamia cały mechanizm.